Maatschappelijke schade van criminaliteit

De maatschappelijke schade van criminaliteit bedraagt in 2015 naar schatting 20,4 miljard euro (uitgedrukt in prijzen van 2005).[1]

Auteurs: D.E.G. Moolenaar, M. Vlemmings, F.P. van Tulder en J. de Winter

Laatst bijgewerkt: 23 oktober 2017.

Over de schade als gevolg van misdrijven, overtredingen en overlast geleden door bedrijfsleven, huishoudens en overheid zijn slechts sporadisch gegevens beschikbaar. Daarom is per schadepost het gemiddelde over tien jaar berekend voor zover beschikbaar. Vervolgens zijn deze gemiddelden opgeteld om tot een totaalbedrag voor de maatschappelijke schade te komen (zie ook tabel 10.18 bij Kosten van criminaliteit en Bronnen en methoden). In totaal bedraagt de schade door criminaliteit in 2015 naar schatting minstens 20,4 miljard euro (uitgedrukt in prijzen van 2005), waarvan het grootste deel ten laste komt van de huishoudens (zie tabel 10.16 bij Kosten van criminaliteit). Dit bedrag correspondeert met circa 3% van het bruto binnenlands product. Dit bedrag is een ondergrens, aangezien veel schadeposten niet goed ingeschat kunnen worden.

Bedrijven en instellingen lijden naar schatting jaarlijks 4,6 miljard euro schade als gevolg van criminaliteit. De totale schade op jaarbasis voor huishoudens wordt geraamd op 13,2 miljard euro. Diefstal, vandalisme en overige misdrijven leveren de grootste schadeposten op. Bij vernielingen zijn met name auto’s het mikpunt. Met 4,9 miljard euro overtreft de immateriële schade verreweg de materiële schade van 2,3 miljard euro (zie tabel 10.18 bij Kosten van criminaliteit).

De totale schade voor de overheid wordt geraamd op 639 miljoen euro op jaarbasis. Het gaat daarbij onder andere om fiscaal nadeel of wederrechtelijk verkregen voordeel door fraude, meestal opgespoord door de bijzondere opsporingsdiensten. Met middelzware en lichte fraudegevallen is naar schatting een bedrag van ongeveer 127 miljoen euro op jaarbasis gemoeid. Gemiddeld wordt er 33 miljoen euro aan zware sociale verzekeringsfraude opgespoord. De jaarlijkse schade aan gemeente eigendommen wordt geschat op 30 miljoen euro.

Sommige vormen van criminaliteit betreffen niet uitsluitend één categorie slachtoffers, maar kunnen slachtoffers maken onder burgers, bedrijven en overheid. De totale schade van deze criminaliteit is op jaarbasis ruim 2,1 miljard euro (zie tabel 10.16 bij Kosten van criminaliteit).

Soms wordt (een deel van) de geleden schade van slachtoffers van criminaliteit vergoed. Uit de Politiemonitor Bevolking van 2002 blijkt dat huishoudens bij benadering ongeveer 43% van de materiële schade door de verzekering vergoed krijgen. Het is niet bekend in hoeverre de medische kosten als gevolg van opgelopen letsel worden gedekt door ziektekostenverzekeringen en zo ja, of de zorgverzekeraars de schade op de dader proberen te verhalen. Bij fraude met betaalmiddelen wordt het grootste gedeelte van de schade voor huishoudens vergoed door de banken. Daarnaast kan enige compensatie plaatsvinden door het SGM (bijna 17 miljoen euro in 2015) en/of door de dader zelf in de vorm van een door de rechter opgelegde schadevergoedingsmaatregel (bijna 37 miljoen euro). Bij verkeersmisdrijven kan het Waarborgfonds Motorverkeer een vergoeding geven (58 miljoen euro) (zie tabel 10.17 bij Kosten van criminaliteit).

[1] Wegens een gebrek aan nieuwe cijfers is deze pagina niet bijgewerkt. De meest recente gegevens betreffen de gegevens uit C&R 2015 (Kalidien, 2016).

Bron: Criminaliteit en rechtshandhaving 2016, hoofdstuk 10 Kosten van criminaliteit

Tabellen bij Kosten van criminaliteit

Bronnen en methoden bij Kosten van criminaliteit

Standaardclassificatie Misdrijven

Samenwerkende partijen